Geschiedenis van het Groninger Basketbal en Donar

Oprichting van Donar

Groninger Studentenschermvereniging (GSSV) Donar is op 17 januari 1881 ontstaan uit de fusie van gymnastiekvereniging Wodan en schermvereniging Mars, beide subverenigingen van Vindicat. De naam Donar past in de traditie van Vindicat om subverenigingen te vernoemen naar goden. Zo is Wodan de oppergod van de Germaanse goden en Mars de Romeinse god van de oorlog. Ook andere Vindicat-verenigingen zoals Bragi en Aegir zijn vernoemd naar goden (respectievelijk de dichtersgod in de Noordse mythologie en de god van de zeevaart). De basketbalafdeling van Donar is in de jaren 50 van de twintigste eeuw opgericht. In de statuten uit 1953 is te lezen dat de clubkleuren in die tijd rood, wit en groen waren.

Het begin

In 1950 maakte Groningen voor het eerst kennis met basketbal (toen nog met dubbel l geschreven). Op initiatief van Wim Struik, docent aan de A.L.O. en hoofdsportleider van de Rijksuniversiteit, werd aan het eind van dat jaar een demonstratiewedstrijd gespeeld.
Er bleek na een oproep in de krant voldoende belangstelling te zijn om op 21 januari 1951 te komen tot de geboorte van het district Groningen van de Nederlandse Basketballbond (NBB). Naast Donar waren nog elf teams betrokken bij de oprichting, waaronder 't Noord Oosten, Exercitia en Rapiditas (onderdeel van GVAV-Rapiditas waar later FC Groningen uit voort zou komen).

In dat seizoen werd in de Korenbeurs aan het A-Kerkhof nog een halve competitie op touw gezet. De Korenbeurs had een veld waarvan de afmetingen niet klopten: het veld was te smal en de pilaren, met de zakjes met graanmonsters er nog aan hangend, stonden gevaarlijk dicht op het speelveld. De houten vloer kon splinters veroorzaken en altijd was het wat stoffig na de beursdagen.

De eerste wedstrijd van de competitie was tussen het Praedinius Gymnasium en het personeel van de Rijksuniversiteit en eindigde met de gedenkwaardige uitslag van 12 - 0. Donar speelde haar eerste wedstrijd op 16 februari tegen 't Noord Oosten en verloor met 29 - 9. Twee weken later boekte Donar haar eerste zege, met 21 - 7 tegen het team van Albertus Magnus.

Basketbal was in het begin voor de meeste beoefenaren alleen maar een bijsport. De deelnemende verenigingen waren overwegend handbal-, korfbal- en atletiekclubs. Daarnaast moeten vooral de studenten en middelbare schoolverenigingen worden genoemd.
In de veel te smalle zaal van de Korenbeurs kon de basket met een zoneverdediging vrijwel hermetisch worden afgeschermd. Opvallende teams in deze periode waren die van de korfbalclubs (afstandschoten) en de ploeg van de militaire sportschool te Hooghalen met o.a. de befaamde voetbaltrainer Rinus Michels.
Na verloop van enige jaren kregen de echte basketballers meer en meer de overhand. De eerste Groninger oefenmeesters behaalden hun basketbaldiploma's en de typische basketbaltechniek begon te zegevieren.

De opkomst van Donar

Een nieuw tijdperk brak aan toen G.S.S.V. Donar in 1958 een plaats in de landelijke hoofdklasse A kreeg toegewezen. Hoewel van de twintig wedstrijden slechts drie werden gewonnen bracht dit seizoen een geweldige opleving te weeg, de Korenbeurs trok ongekende bezoekersaantallen. Door de confrontatie met het westelijke spelpeil viel er in technisch en tactisch opzicht veel te leren. Voor het eerst viel er onder andere van een jumpshot en hookshot te genieten.

Donar eindigde op een gedeelde laatste plaats samen met Zeemacht uit Den Helder en moest op 25 april 1959 een degradatiewedstrijd spelen. Donar verloor met 39 - 34 en degradeerde weer naar de hoofdklasse van het rayon.

Verhuizingen

Toen de Korenbeurs met zijn ene veld niet meer aan de vraag kon voldoen, werd de competitie verplaatst naar de groenteveilinghal aan de Peizerweg. Het hield Donar maar weinig bezig dat ook die plek niet optimaal was. Zo waren de vloeren - eerst van tegels en na 1966 geasfalteerd - nogal eens glibberig door de aanwezigheid van groentebestanddelen. Herhaaldelijk kwam het voor dat op sportavonden wagens in de hal geladen en gelost moesten worden. Ook waren de temperaturen 's winters wel eens moeilijk te harden. Trainingspakken kwamen dan van pas wanneer ook de heteluchtkanonnen aangingen. De warming-up van de spelers was hier dan ook echt letterlijk te nemen wanneer zij als team in een cirkel staande, begonnen "in te passen". Enkele voordelen van de groenteveilinghal waren echter, dat er drie velden van de voorgeschreven afmetingen konden worden uitgezet en dat eindelijk met de hegemonie van de zoneverdediging kon worden afgerekend.

De daarop volgende jaren kenmerkten zich door een geleidelijke groei van het spelpeil en een sterke toename van de belangstelling. De stad Groningen was lange tijd het enige basketbalbolwerk in het noorden, maar na een intensieve campagne traden ook verenigingen uit Delfzijl, Stadskanaal, Musselkanaal, Veendam, Winschoten, Assen, Hoogeveen en Emmen tot het district toe. Het beschikbaar komen van de ACLO-hal in Paddepoel in 1967 betekende een nieuwe mijlpaal voor Donar. Het was vanuit deze zaal dat de heren van G.S.S.V. Donar in 1970 met nog steeds een bezetting van studenten (niet meer louter Vindicaters) zich een plaats in de landelijke eredivisie bevochten. Van de 22 wedstrijden dat jaar werd slechts één wedstrijd verloren, met slechts drie punten verschil. De spelers waren onder meer Jan Loorbach, Ton Nederhoed, Jan Kamman, Hans Lesterhuis, Gerard van Groeningen, Jeroen Bordewijk, Ger Geerlings, met later ook Jacob Houwing, Wim Koning, Leo Wubbolt en met Klaas Bruin als coach. Vermeldenswaardig is ook dat Jan Loorbach destijds als eerste Groninger basketballer verkozen werd in het Nederlands team.

Professionalisering

Hoewel de heer Struik in 1966 nog zei dat sport als beroep "geen sport meer" is, maakte de vereniging zich in 1973 los van Vindicat Atque Polit en veranderde de club van een amateurclub in een professionele sportorganisatie. Vanaf deze tijd werden de thuiswedstrijden niet meer in de veilinghallen aan de Peizerweg gespeeld maar ging men over naar de Evenementenhal. Bovendien werden er enkele buitenlandse spelers binnengehaald (Dragutin "Misko" Čermak als eerste Oost-Europaan bij een Nederlandse club en Fred DeVaughn als Donars eerste Amerikaan tijdens de Eredivisie-periode).

Het was onder andere Karel Bakker die het Donar-succes uitbouwde door met een overtuigende visie de grote sponsor Nationale Nederlanden voor een lange termijn aan de vereniging te binden. Het bedrijfsleven was veelal terughoudend geweest in het zich voor een langere termijn verbinden met de studentensport. In een indrukwekkend presentatie ("de sponsorbrochure") wisten Bakker c.s. de sponsor over de streep te halen door veel nadruk te leggen op bestuur en organisatie van het ambitieuze topsportproject.
De club zou vanaf die tijd de naam Nationale Nederlanden Donar (kortweg NND) gaan dragen en de clubkleuren rood, wit en groen werden achtergelaten. Donar speelde dat eerste jaar in het blauw met oranje.
In het seizoen 1979-1980 speelde naast Donar nog een andere Groningse club in de Eredivisie: Basketbal Vereniging Groningen, oftewel BVG. Een deel van de selectie van BV Groningen dat jaar had eerder voor Donar gespeeld, zoals Eddy Poelstra en Dick de Boer, of zou later voor Donar uitkomen, zoals Cees Snitjer en Jack van der Veen. Het is sinds dat seizoen niet meer voorgekomen dat er twee teams uit één stad samen in de Eredivisie speelden.

Aan het eind van seizoen 1981-1982 stond Donar tweede in de competitie en kwam terecht in de best-of-five-finale van de playoffs, waarin gespeeld werd tegen de nummer 1 van de ranglijst, Nashua Den Bosch. De eerste wedstrijd, uit in Den Bosch, werd gewonnen, waarna thuis de tweede wedstrijd werd verloren. Ook de tweede uitwedstrijd werd gewonnen waardoor het 2-1 voor Donar stond. Op 10 april werd Den Bosch in de Evenementenhal met één punt verslagen en was het eerste landskampioenschap van de club een feit.

De ondergang en wederopbouw

In februari 1982 maakte Nationale Nederlanden bekend te zullen stoppen als sponsor van Donar. Vanwege het lagere budget kon het kampioensteam niet in stand gehouden worden het jaar erop, toch werd het team vierde in de competitie en behaalde het de halve finale van de playoffs. Aangezien er niet optijd een nieuwe hoofdsponsor gevonden werd degradeerde de club vervolgens naar de rayonhoofdklasse en grote namen als Frank Ardon, Albert van der Ark en Martin de Vries moesten noodgedwongen de club verlaten. In de rayonhoofdklasse werd het team onder de naam GBV Donar (Groninger Basketballvereniging Donar) in het eerste jaar 1983-84 kampioen. Het team speelde de twee daarop volgende seizoenen in de promotiedivisie. De thuishaven in deze drie jaren was sporthal Paddepoel.

Door inspanningen van o.a. Grietje Pasma, Jos Timmer en Kor Kooi werd met Ahrend weer een grote sponsor binnengehaald voor drie jaar en kon Donar in 1986 weer gaan meedraaien op het hoogste podium van de Nederlandse basketbaldivisie. Frank Ardon, Albert van der Ark en Martin de Vries kwamen alle drie weer terug bij Ahrend Donar.

De jaren 90

Na Ahrend als sponsor werd in 1989 VGNN, een samenwerkingsverband van zorgverzekeraars, ingelijfd als sponsor voor vier jaar. In 1990 stopte Martin de Vries als speler van VGNN Donar en werd "zijn" nummer 10 uit roulatie gehaald ("retired"), een Amerikaanse traditie voor spelers die veel voor hun club betekend hebben. In 1993 nam RZG, onderdeel van VGNN, het sponsorstokje over en heette de club RZG Donar. RZG zou uiteindelijk vijf jaar sponsor zijn van de club, waarbij alleen het tussenjaar 1995-96 werd overgeslagen en Donar geen officiële hoofdsponsor had. Nog net in de jaren 90 werd in 1999 MPC de nieuwe hoofdsponsor, de club zou voortaan MPC Donar heten.
Begin jaren 90 werd ook de BBC (Basketbal Businessclub) opgericht.

Verbouwing en verdwijnen Donar

Van 1970 tot 2001 speelde de ploeg al haar thuiswedstrijden in de Evenementenhal van het Martinihal-complex. Dit complex werd in 2001 omgebouwd tot Martiniplaza met een grotere topsporthal die daarna de thuishaven is geworden van de club Donar.
Na vier seizoenen MPC Donar verdween de naam Donar uit de clubnaam: dit werd omgedoopt in MPC Capitals in 2003. In datzelfde jaar werd succescoach Ton Boot de nieuwe coach van Donar. In het jaar daarop werd voor het eerst sinds 1990 nummer 10 van Martin de Vries weer gebruikt. Aan het eind van het seizoen werd de finaleronde in de play-offs tegen Den Bosch gewonnen met 4-2 en na 22 jaar was een nieuw landskampioenschap voor de club een feit. In maart 2005, nog steeds onder aanvoering van Ton Boot, werd ten koste van Zwolle voor het eerst de NBB-beker gewonnen. Ondanks een eerste plek in de competitie werden de Capitals al in de kwartfinales uitgeschakeld.

In 2006 ging MPC Capitals over in Hanzevast Capitals. In de finale om de beker werd uit met 10 punten verschil verloren van Nijmegen, in de play-offs ging het wederom in de kwartfinale mis. Ook het seizoen erna, met de vurige Catelaanse (Spaanse) coach Josep "Pep" Clarós werd Donar in de kwartfinales uitgeschakeld.
In 2008 nam Marco van den Berg het stokje over, die van 1984 tot 1986 speler was van GBV Donar. In de halve finale werd met 3-2 verloren van Den Bosch.

GasTerra Flames

Het jaar erop, in 2009, werd GasTerra de nieuwe hoofdsponsor en naamgever van de club die voor minimaal drie seizoenen als GasTerra Flames door het leven zou gaan. De club werd opnieuw landskampioen onder leiding van coach Marco van den Berg en assistentcoach Hein Gerd Triemstra door in de finale met 4-1 af te rekenen met Bergen op Zoom.

In 2011 was Donar de eerste Nederlandse club die in de voorrondes van de prestigieuze EuroLeague speelde. Daarin werd tweemaal verloren van UNICS Kazan, waardoor Donar verder speelde in de lagere EuroCup, welke uiteindelijk gewonnen werd door het eerder genoemde Kazan.
Met een vrijwel ongewijzigd team werd opnieuw de NBB-beker gewonnen en lange tijd stond Donar bovenaan de ranglijst. Op de laatste speeldag en dus aan het eind van de competitie stond Leiden echter met één gewonnen wedstrijd meer bovenaan en gingen de Flames als tweede de play-offs in. Na moeizame kwartfinales en halve finales werd in de finale tegen de nummer 1, ZZ Leiden, gespeeld. Leiden had zeven wedstrijden en drie verlengingen nodig om uiteindelijk Donar met slechts 1 punt te verslaan.

Marco van den Berg verliet de club aan het eind van dat seizoen, en het jaar erop werd Hakim Salem de nieuwe coach van Donar. Hij werd bijgestaan door oud-Donarspeler Harvey van Stein. Met een vrijwel volledig nieuw team (met onder andere jeugdspeler Yannick van der Ark, zoon van Albert) werd het een roerig seizoen. Van de 28 wedstrijden werd 75% gewonnen, maar makkelijk ging dit niet. In de strijd om de beker was een verlenging nodig tegen Stepco BSW, dat uiteindelijk sterker bleek dan Donar en doorging naar de halve finale. De play-offs dat jaar verliepen anders dan voorgaande jaren, vanwege het lage aantal teams (acht) was er een poulefase met twee poules met drie teams. Van de vier wedstrijden werden er drie gewonnen en de Flames gingen relatief makkelijk door naar de halve finale, waar eeuwig rivaal EiffelTowers Den Bosch de tegenstander werd. Hoewel Donar het thuisvoordeel had werd de vijfde wedstrijd met één punt verloren en was Donar uitgeschakeld voor het kampioenschap. Den Bosch versloeg in de finale ZZ Leiden met 4-1.